جانب مىباشد ؟ به آن جانب زمين ادب بوسيده شرايط تعظيم او به جاى آورد . روز ديگر ، الب ارسلان مبلغ ده هزار دينار از براى ارمانوس قيصر فرستاد كه تهيّهء اسباب سفر نموده متوجّه بلاد خود شود و جميع بطارقهء او را فراخور حالات ايشان رعايت نموده و رايتى كه بر شقّهء او كلمهء « لا إله الّا اللّه ، محمّد رسول اللّه » نوشته بودند ، به قيصر داده قريب به يك فرسخ سلطان الب ارسلان به رسم مشايعت و وداع ، همراه قيصر روم بيرون رفته او را رخصت فرمود . و چون ارمانوس به حدود قسطنطنيّه رسيد « 1 » معلوم شد كه روميان ميخائيل را به سلطنت نشانيده در مقام اطاعت و انقياد او درآمدند . و چون ارمانوس بر اين حال اطلاع يافت ، داعيهء سلطنت و حكومت از خاطر خود بيرون كرده در زىّ رهبانان درآمده در كليسايى از كليساهاى آن بلاد ، كه در ميان آن طايفه به منزلهء كعبهء ملّت محمّدى بود ، قرار گرفت و كس پيش ميخائيل فرستاده پيغام داد كه : من با پادشاه اسلام اين شرايط قرار داده‌ام . الحال چون امر سلطنت بر تو قرار گرفت ، تو مىدانى اگر به آن شرط وفا نموده خود را از سطوت او ايمن سازى فراغت خود و آبادانى بلاد خود حاصل كرده باشى ، و الّا آمادهء حرب او بايد بود . ميخائيل آن شرايط قبول نموده اوّلا ، جميع اسيران اهل اسلام را خلاص گردانيده رخصت مراجعت فرمود و از ارمانوس التماس نمود كه : چون تو را با سلطان الب ارسلان طريقهء آشنايى به حدّ خويشى رسيده نوعى كن كه او با من در مقام محبّت و مودّت برآيد . القصّه ، ارمانوس تمامى مملكات خود را فروخته مبلغ سيصد هزار دينار را به خدمت سلطان الب ارسلان فرستاده معذرت بسيار خواست و حقيقت حال را اعلام نمود و بعد از چندگاه ، كه به زهد و رياضت اشتغال نموده بود ، داعيهء حكومت و سلطنت بر خاطر او استيلا يافته بنابراين ، ملك ارمن را به رسم ضيافت به منزل خود طلب داشت . فى الحال او را دستگير نموده ميل در دو چشمش كشيد و بر تمامى ولايت ارمن استيلا يافت و كس پيش سلطان الب ارسلان فرستاده حقيقت حال را بر وى آشكارا ساخت و مواد مصادقت و محبّت را مجدّدا استحكام نمود . و صاحب روضة الصّفا آورده كه در بعضى تواريخ مسطور است كه در آن وقت كه الب ارسلان و ارمانوس برابر هم نشسته بودند و سخن مصالحه در ميان داشتند « 2 » ، اتّفاقا روزى سلطان با معدودى چند به شكار رفت و در شكارگاه به دام روميان افتاد « 3 » و شخصى از آن ميان اين خبر را به نظام الملك رسانيد . و مبنى اين نقل كه مخالف اكثر تواريخ است بر آن است كه

--> ( 1 ) . ابن أثير اين محل را « دژ دوقيه » ضبط كرده است ؛ - ترجمهء الكامل ، ج 17 ، ص 42 . ( 2 ) . مراد زمانى است كه ايلچى ساوتكين ، مقدّمة الجيش سپاه الب ارسلان ، جهت مذاكره پيش ارمانوس قيصر رفته بود . ( 3 ) . اين داستان در سلجوقنامه ( تأليف ظهير الدّين نيشابورى ، ص 24 ) نيز آمده است .